door Arie van Wingerden

Je staat voor een grote aankoop en je probeert zoveel mogelijk aanbiedingen te vergelijken. Soms is het relatief makkelijk: een koelkast kopen bijvoorbeeld. Dan is het een kwestie van afwegen of het echt belangrijk is of de koelkast op wifi kan. Soms is het ingewikkelder: bijvoorbeeld een dakkapel. Hoe groter de kosten van de aankoop, des te meer dingen zijn er om rekening mee te houden. Heb je garantie? Zijn er extra’s inbegrepen? Een grote aankoop wordt dan al snel een zorg, of, erger nog, een reden om te piekeren.

De gemeente koopt precies hetzelfde in. Nu weet ik dat dit zo ongeveer het minst sexy onderwerp in Schiedam is, voor de meesten is het ongeveer even interessant als een wortelkanaalbehandeling. Tegelijkertijd, zoals elke Schiedammer weet: één moment van onoplettendheid, iets niet lezen, en de kans is er dat je thuis komt met iets wat je verwijtende blikken en veelzeggende stiltes oplevert. Het loont om je vragen voor te bereiden en te staan op heldere antwoorden.

Voor de gemeente hebben we daar allerlei regels voor. Het maakt inkopen niet makkelijker, maar dat is niet het doel. Het doel belastinggeld, uw geld, zo uit te geven dat u elk moment kunt vragen “en? Wat heb je met mijn centen gedaan”. Hint: dat gaat soms niet al te best.

Een paar voorbeelden:   

Weet u nog de ontwikkeling van Sportpark A4? 690.000 euro extra kosten. Schieveste? € 550.000 extra.  De ontwikkeling van “Over het Water”? 250.000 euro meer. De bouw van de Singelschool?  ruim € 945.000,00 extra. 2,4 miljoen over begroting. Houdt het daar op? Niet echt: de Proveniersbrug? Het “Drie Lanen”-project? Stedelijk Museum? Panden op de Hoogstraat aan de achterzijde van het Jenevermuseum? Bent u al geschrokken? Wie denkt u dat dit betaald? Juist. U. Voor u denkt dat dit een groot geheim is: alle stukken zijn gewoon openbaar.

Waar ligt dat dan aan?

Inkoop door de gemeente Schiedam verloopt hetzelfde als bij bedrijven. De gemeente heeft nog een extra taak bij het vragen van offertes. Zij moet zich houden aan beginselen van objectiviteit, transparantie, gelijkheid, non-discriminatie en proportionaliteit. Overheden werken met openbare gelden en dat dient controleerbaar te zijn en volgens de afgesproken regels te gaan. Tot zover is het helder?

Zoals bij elke inkoop of aanbesteding liggen in de voorbereiding de kansen om problemen in de eindfase te voorkomen. Duidelijk moet zijn het te bereiken doel, de geschiktste partij en natuurlijk de kosten. Als de opdrachtnemer bekend is, moet er een waterdicht contract opgemaakt worden. Dan is het nog niet in kannen en kruiken. In de uitvoeringsfase moet er streng op toegezien worden dat er geleverd wordt wat er afgesproken is en dat alle afspraken worden nageleefd. Duizelt het u al?

Waar gaat het fout? De stelregel is, hoe meer regels er zijn, des te groter de kans op fouten en op regels die elkaar tegenspreken of “uitgelegd” moeten worden. Het gaat hier niet over kwaadwillende ondernemers, meer vele koks roerend in dezelfde soep. Dan blijkt dat door slechte voorbereiding, niet sluitende contracten of een controle die beter had gekund dat er geld bij moet. Of de gemeenteraad dan even kan dokken, alstublieft dankuwel.

Stelt u zich voor dat u die koelkast wil gaan kopen, en u heeft een budget van 500 euro. Kom nu thuis met een koelkast van 900 euro. Hoe gaat men daar op reageren? Niet best, denk ik zo. Datzelfde gebeurt in de gemeenteraad: herhaaldelijk de rekening gepresenteerd te krijgen als de daad al gedaan is.

Een van onze verkiezingsstandpunten is het inkoopbeleid. Niet sexy, maar wel noodzakelijk.  Het liefst zien we een eenduidig beleid om scherp in te kopen.

Maar wat als dit geld op de een of andere manier zou terugvloeien naar de Schiedamse gemeenschap? 

Via werkgelegenheid voor Schiedammers bijvoorbeeld? In het inkoopbeleid van de gemeente staat dat alleen offertes in behandeling worden genomen met een “social return clausule”. Dit houdt in dat de opdrachtnemer verplicht is om 5% van de aanneemsom te gebruiken om werkzoekenden met een uitkering een baan (of werkstage) aan te bieden. Helaas gaat deze clausule alleen werken diensten vanaf 125.000,00 euro en producten vanaf 225.000,00 euro. Onder die sommen is de ondernemer niet verplicht om iets te doen voor de Schiedamse samenleving.

Daar willen we verandering in hebben: als uw geld wordt uitgegeven, dan mogen Schiedammers hier ook de vruchten van plukken.

Wat als een uitgave sowieso terugvloeit naar de Schiedammer?

In het beleid van de gemeente Schiedam staat bij de uitgangspunten: “de gemeente heeft oog voor de lokale economie en heeft oog voor het MKB”. Dat is dus geregeld. Je zou het denken, maar “heeft oog voor” is een nette formulering voor “we doen er iets mee als het uit komt”.  Er staat niét dat Schiedamse ondernemers de voorkeur krijgen. Wij vinden dat werkgelegenheid en ondernemersklimaat binnen Schiedam gestimuleerd moet worden door de eigen overheid. De gemeente streeft er naar 30% van het aantal inkopen aan het “MKB” te gunnen. Het woord “streven” is geen moeten, maar we doen ons best. Het is het verschil tussen “ik ruim de vaatwasser uit” en “ik ga mijn best doen om de vaatwasser uit te ruimen”. U weet bij welke variant er niets gebeurd.

Waarom spreken we niet gewoon af: de gemeente gunt 30% of meer aan het MKB binnen Schiedam?

Ik hou van duidelijke taal en in mijn werk als Raadslid sta ik er op dat stukken of voorstellen niet onnodig ingewikkeld zijn. Ik noem dat de “toevallige voorbijganger”-test: als ik het aan een toevallige voorbijganger kan uitleggen zonder dat hij of zij in slaap valt, en ook nog begrijpt hoe het in elkaar steekt, dan heb je een goed stuk.

Helder taalgebruik. Iets waar ik, en veel Schiedamse ondernemers met mij, een voorstander van ben. U ook?  Een groot voordeel is dat door helder taalgebruik er ook “controleerbare grootheden” ontstaan. Weet u nog die koelkast? Als we afspreken dat deze maximaal 500 euro mag kosten, dan is dat een heldere afspraak. Daar zit geen lucht tussen. We kunnen dan vaststellen: dit is wel/niet gebeurd. Niet alleen kan de gemeenteraad haar taak beter uit voeren, maar ook u weet dat er zuinig met uw geld wordt omgegaan.

Heeft u het begrepen en bent u nog wakker? Dan heb ik mijn doel bereikt.

Serieus, ik zou het leuk vinden als u op mij stemt bij de aankomende verkiezingen. Maar los daar van: doe eens een kieswijzer en ga zeker stemmen! Met uw stem kunt u bepalen of we meer van hetzelfde krijgen, of dat het roer om gaat. Dat bepaalt u. Uit mijn hoofd weet ik 2,4 miljoen redenen waarom het anders moet.

Ik wens u veel wijsheid.